Obywatel Ukrainy – własna firma w Polsce
Na skutek działań wojennych setki tysięcy obywateli Ukrainy zostało zmuszonych do opuszczenia swoich miejsc zamieszkania i porzucenia pracy. Przyjęta w specjalnym trybie ustawa z dnia 12 marca 2022 roku o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2022 r. poz. 583) (,,specustawa”) wprowadza szereg rozwiązań ułatwiających podjęcie pracy zarobkowej przez osoby, które poszukują schronienia w Polsce. Przepisy specustawy przewidują uproszczony tryb zatrudniania obywateli Ukrainy. Dodatkowo, w specustawie znalazły się również regulacje dotyczące osób, które chcą podjąć i prowadzić w Polsce działalność gospodarczą.
Komu przysługuje możliwość prowadzenia działalności gospodarczej w trybie specustawy?
Przepisy specustawy przewidują możliwość podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej w Polsce przez obywateli Ukrainy na takich samych warunkach jakie obowiązują obywateli Polski. Zgodnie bowiem z art. 23 specustawy obywatele Ukrainy, których pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny w rozumieniu przepisów specustawy lub ustawy z dnia 12 grudnia 2013 roku o cudzoziemcach, mogą podejmować i wykonywać działalność gospodarczą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na takich samych zasadach jak obywatele polscy. Natomiast w myśl art. 2 ust. 1 specustawy, pobyt obywatela Ukrainy uznaje się za legalny w okresie 18 miesięcy począwszy od dnia 24 lutego 2022 r. (czyli do 24 sierpnia 2023 roku), jeżeli w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi w Ukrainie przybył on do Polski legalnie w okresie od dnia 24 lutego 2022 roku i deklaruje zamiar pozostania w Polsce. Specustawa przyznaje zatem możliwość prowadzenia w Polsce działalności gospodarczej przez obywateli Ukrainy, nie wprowadzając ograniczeń co do formy i zakresu jej prowadzenia, ani też obowiązku uzyskania szczególnego rodzaju zgody.
Konieczność uzyskania numeru PESEL
O ile przepisy specustawy nie przewidują obowiązku uzyskania dodatkowej zgody w zakresie podjęcia działalności, to uprawnienie do podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej przysługuje jedynie obywatelom Ukrainy, którzy posiadają numer PESEL. Wyjaśnić należy, iż powyższy warunek nie dotyczy osób, które chcą wykonywać pracę w oparciu o umowę o pracę lub umowę zlecenia. Obywatele Ukrainy, którzy chcą podjąć zatrudnienie nie mają obowiązku dokonania wcześniejszej rejestracji w rejestrze PESEL (więcej informacji na temat legalnego zatrudniania obywateli Ukrainy znajdziecie Państwo w tym artykule). Natomiast, w przypadku gdy zdecydują się na podjęcie działalności gospodarczej i rejestrację w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, muszą legitymować się numerem PESEL. Powyższe, uzasadnione jest zapewnieniem bezpieczeństwa obrotu gospodarczego. Numer PESEL nadawany jest w dowolnym urzędzie miasta lub gminy po ustaleniu tożsamości osoby na podstawie dostępnych dokumentów takich jak np. paszport, dowód osobisty, Karta Polaka, czy prawo jazdy. W wyjątkowych przypadkach możliwe jest uzyskanie numeru PESEL na podstawie jedynie stosowanego oświadczenia wnioskodawcy. Obywatele Ukrainy jednocześnie z nadaniem numeru PESEL mogą uzyskać również dostęp do profilu zaufanego co niewątpliwie może ułatwić zarejestrowanie firmy. Profil zaufany umożliwia załatwianie spraw urzędowych przez Internet w serwisach administracji publicznej bez konieczności wizyty w urzędzie. Umożliwia logowanie do różnych systemów elektronicznej administracji i składanie podpisów elektronicznych.
Jakie warunki należy spełnić, aby założyć własną firmę?
Zasady podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej w Polsce, w tym prawa
i obowiązki przedsiębiorców określa ustawa z dnia 6 marca 2018 roku – Prawo przedsiębiorców. Co do zasady, działalność gospodarczą w Polsce można podjąć w dniu złożenia wniosku o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. CEIDG to rejestr firm, zawierający informacje o przedsiębiorcach prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą na terenie Polski. Rejestracja w CEIDG nie podlega opłatom, wniosek można złożyć przez Internet lub osobiście w dowolnym urzędzie miasta lub gminy. Istotne, iż w ramach rejestracji w CEIDG automatycznie przyszły przedsiębiorca zarejestrowany zostanie w ZUS jako płatnik składek i w urzędzie skarbowym jako podatnik. Niemniej w przypadku ZUS, w terminie 7 dni od terminu rozpoczęcia działalności zobowiązany jest dokonać stosownego zgłoszenia do ubezpieczeń w ZUS, a w sytuacji gdy jest podatnikiem VAT, najpóźniej w dniu poprzedzającym dzień rozpoczęcia sprzedaży towarów lub świadczenia usług objętych VAT zobowiązany jest zarejestrować się jako podatnik VAT. Dodatkowo, w zależności od rodzaju prowadzonej działalności, może okazać się iż istnieje konieczność uzyskania koncesji, zezwolenia, licencji lub specjalnego pozwolenia. W tym celu konieczne będzie zgłoszenie prowadzonej działalności do odpowiedniego rejestru np. w sytuacji gdy obywatel Ukrainy zdecyduje się na założenie firmy ochroniarskiej to musi wystąpić o koncesję na prowadzenie działalności gospodarczej
w zakresie ochrony osób i mienia.
Co dalej z firmą gdy utracę prawo do legalnego pobytu w Polsce?
W sytuacji, gdy obywatel Ukrainy utraci prawo do legalnego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej tzn. jego pobyt przestanie być legalny na podstawie specustawy lub ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, to automatycznie zostanie wykreślony z CEIDG. Zobowiązany jest wówczas do zaprzestanie prowadzenia działalności w Polsce. W takim przypadku odpowiednie zastosowanie znajdzie art. 29 ust. 1 pkt. 2, zgodnie z którym przedsiębiorca podlega wykreśleniu z CEIDG z urzędu, w przypadku utraty przez przedsiębiorcę uprawnień do wykonywania działalności gospodarczej przysługujących na podstawie art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. o zasadach uczestnictwa przedsiębiorców zagranicznych i innych osób zagranicznych w obrocie gospodarczym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wykreślenie następuje w drodze decyzji administracyjnej ministra właściwego do spraw gospodarki.
Podsumowując obywatelom Ukrainy, których pobyt na terytorium Polski uznawany jest za zgodny z prawem na podstawie przepisów specustawy lub ustawy z dnia 12 grudnia 2013 roku o cudzoziemcach, przysługuje prawo podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na takich samych zasadach jak obywatelom Polski. O ile nie istnieje konieczność uzyskania zgód i dokonania zgłoszeń w tym zakresie, to warunkiem koniecznym rejestracji firmy jest posiadanie numeru PESEL.
